Schijnzelfstandigheid ontstaat niet door één contractbepaling, maar door de feitelijke arbeidsrelatie. Voor opdrachtgevers en zzp’ers is het daarom belangrijk dat afspraken, uitvoering en administratieve vastlegging op elkaar aansluiten. In 2026 is dat extra relevant: de Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer volledig op schijnzelfstandigheid.
De opdracht die steeds vastere vormen krijgt
Stel: Milan wordt als zzp’er ingehuurd voor een tijdelijk implementatieproject. In het begin is de opdracht helder: een afgebakend resultaat, een eigen planning en een factuur per projectfase. Milan werkt met eigen apparatuur, stemt alleen de gewenste uitkomst af en kan ook voor andere klanten werken.
Een paar maanden later verandert de dagelijkse praktijk ongemerkt. Milan is elke maandag tot en met donderdag op kantoor. Hij gebruikt een bedrijfs-laptop, staat in het reguliere teamrooster en krijgt iedere ochtend van dezelfde manager te horen wat die dag prioriteit heeft. Wanneer een collega uitvalt, neemt Milan diens werk over. Het project is allang afgerond, maar de samenwerking loopt zonder nieuw afgebakend resultaat door.
Geen van die punten is op zichzelf beslissend. Samen maken ze wel duidelijk waarom een overeenkomst met het opschrift ‘overeenkomst van opdracht’ niet het hele verhaal vertelt.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand formeel als zelfstandig ondernemer wordt ingehuurd, terwijl de feitelijke samenwerking kenmerken van loondienst heeft. De beoordeling hangt af van alle feiten en omstandigheden.
De Rijksoverheid omschrijft het als een situatie waarin iemand als zzp’er wordt ingehuurd terwijl er eigenlijk sprake is van loondienst. Opdrachtgever en zzp’er zijn samen verantwoordelijk om dit te voorkomen. Lees de officiële toelichting van de Rijksoverheid over de aanpak van schijnzelfstandigheid.
Wat verandert er rond schijnzelfstandigheid in 2026?
Voor 2026 is het belangrijkste vertrekpunt geen nieuw begin van handhaving, maar de voortzetting ervan. De Belastingdienst controleert sinds 1 januari 2025 weer volledig op schijnzelfstandigheid. Als bij inhuur feitelijk sprake blijkt van loondienst, kan de opdrachtgever onder meer een naheffing voor loonheffingen krijgen. Volgens de Rijksoverheid kunnen daarnaast premies werknemersverzekeringen, de bijdrage Zorgverzekeringswet en soms pensioenpremies aan de orde zijn.
Behandel 2026 daarom niet als een jaar om alleen het contract opnieuw te bekijken. Gebruik het als moment om lopende opdrachten naast de dagelijkse werkelijkheid te leggen. Wet- en regelgeving en de feiten van een individuele situatie kunnen veranderen; laat een concrete beoordeling uitvoeren door een deskundige arbeidsrecht- of fiscaliteitsspecialist.
Kort antwoord: een zzp-opdracht wordt risicovol wanneer de zelfstandige op papier ondernemer is, maar in de praktijk werkt onder aansturing en als onderdeel van de organisatie. Kijk altijd naar het geheel, niet naar één kenmerk.
Waarom weegt de praktijk zwaarder dan alleen het contract?
Een contract legt vast wat partijen beogen. De feitelijke uitvoering laat zien hoe zij werkelijk samenwerken. Juist wanneer die twee uit elkaar lopen, biedt alleen een ondertekende overeenkomst weinig bescherming.
Bij de beoordeling van een arbeidsrelatie spelen onder meer deze vragen een rol:
- Wie bepaalt hoe, wanneer en waar het werk gebeurt? Vaste werktijden, dagelijkse inhoudelijke aansturing en verplichte aanwezigheid kunnen wijzen op werken onder gezag.
- Is het werk ingebed in de organisatie? Denk aan meedraaien in een team, een vaste rol in het rooster, een bedrijfs-e-mailadres of structureel vervangingswerk.
- Draagt de zzp’er ondernemersrisico? Een zelfstandige onderhandelt doorgaans over opdracht en tarief, kan eigen kosten dragen en loopt risico als werk anders uitpakt dan verwacht.
- Is er ruimte voor eigen ondernemerschap? De mogelijkheid om andere opdrachten te doen, je te laten vervangen en zelf de werkwijze te organiseren kan relevant zijn.
- Gaat het om een resultaat of om structurele inzet? Een duidelijk project kan gaandeweg veranderen in het permanent vullen van een reguliere functie.
Dit is geen afvinklijstje waarmee één antwoord de uitkomst bepaalt. Het is een gesprek over de samenhang. Bij Milan kan bijvoorbeeld een vaste werkplek praktisch zijn voor samenwerking. Maar als die vaste werkplek samengaat met leiding, teaminbedding en structurele inzet, wordt het totaalbeeld belangrijker.
Hoe herken je dat een opdracht begint te schuiven?
De grootste risico’s ontstaan vaak niet bij de start, maar tijdens de opdracht. Plan daarom vaste evaluatiemomenten, bijvoorbeeld bij verlenging, na afronding van een projectfase of wanneer de zzp’er andere werkzaamheden gaat doen.
Signalen om te bespreken
Let vooral op veranderingen als deze:
- de einddatum vervalt en er komt geen nieuwe, afgebakende opdracht voor terug;
- de zzp’er neemt structureel werk van werknemers over;
- een manager verdeelt dagelijks taken en beoordeelt de uitvoering zoals bij personeel;
- aanwezigheid op vaste dagen of tijden wordt de norm zonder duidelijke noodzaak vanuit de opdracht;
- de zzp’er gebruikt vooral bedrijfsmiddelen en werkt uitsluitend of vrijwel uitsluitend voor één opdrachtgever;
- afspraken over vervanging, eigen planning of andere opdrachtgevers bestaan alleen nog op papier.
Zo’n signaal is geen eindconclusie. Wel is het een aanleiding om de opdracht, de werkwijze en de onderbouwing opnieuw te bespreken. Wacht daar niet mee tot een controle of conflict.
Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid 2026
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand formeel als zzp’er werkt, maar de feitelijke samenwerking kenmerken van loondienst heeft. Alle feiten en omstandigheden samen bepalen de beoordeling.
Wanneer lijkt een zzp-opdracht op loondienst?
Dat risico neemt toe wanneer de opdrachtgever dagelijks bepaalt hoe, wanneer en waar iemand werkt, de zzp’er structureel in het team is ingebed en feitelijk een gewone functie vult. Eén kenmerk is niet doorslaggevend; het totaalbeeld telt.
Ik huur een zzp’er in: welke administratie heb ik nodig?
Bewaar de overeenkomst, een concrete opdrachtomschrijving, wijzigingen, facturen, opleveringen, relevante correspondentie en verslagen van evaluaties. De documenten moeten samen aansluiten op hoe de zzp’er daadwerkelijk werkt.
Kan ik schijnzelfstandigheid voorkomen met een modelovereenkomst?
Een overeenkomst kan helpen om afspraken helder te maken, maar voorkomt schijnzelfstandigheid niet automatisch. Als de dagelijkse praktijk afwijkt, weegt die praktijk zwaar in de beoordeling.
Wie is verantwoordelijk voor een juiste arbeidsrelatie?
Volgens de Rijksoverheid zijn opdrachtgever en zzp’er samen verantwoordelijk om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Bespreek de samenwerking dus gezamenlijk en leg relevante wijzigingen tijdig vast.
De kern: houd afspraak, uitvoering en dossier bij elkaar
Een goede zzp-opdracht blijft herkenbaar als zelfstandige opdracht, ook nadat de eerste enthousiaste start is verdwenen. Kijk daarom regelmatig naar wat er werkelijk gebeurt. Als Milan inmiddels als collega in een vaste functie meedraait, is het tijd voor een eerlijk gesprek en een passende inrichting van de arbeidsrelatie.
Wie afspraken, uitvoering en administratie consequent op elkaar laat aansluiten, verkleint niet alleen het risico op schijnzelfstandigheid. Diegene creëert ook duidelijkheid voor de opdrachtgever, de zzp’er en het hele team.
