Een eerdere schenking aan een kind verandert niet automatisch de erfenisverdeling. Zij kan wél meetellen bij de onderlinge afrekening tussen erfgenamen of bij een beroep op de legitieme portie. Daarom is de juiste volgorde: eerst vaststellen wie waarop recht heeft, daarna pas de erfbelasting berekenen.
Waarom is een schenking van € 50.000 niet zomaar afgedaan?
Stel: een ouder overlijdt en laat drie kinderen en een vermogen van € 720.000 na. Een van de kinderen kreeg enkele jaren eerder € 50.000. Dan is de begrijpelijke vraag: krijgt dat kind nu minder uit de erfenis?
Het eerlijke antwoord is: dat hangt af van de afspraken en van het testament. Een bedrag dat tijdens leven is geschonken, komt niet vanzelf terug op de bankrekening van de nalatenschap. Toch kan die schenking juridisch opnieuw relevant worden. Bijvoorbeeld doordat zij bij de verdeling moet worden verrekend, of doordat zij meetelt voor de berekening van een legitieme portie.
De bron voor dit artikel laat goed zien waarom zo’n dossier zelden alleen over een bedrag op een bankafschrift gaat: eerdere schenkingen, kleinkindlegaten en een legitieme portie kunnen elkaar beïnvloeden.
Welke drie vragen moet je eerst uit elkaar houden?
Bij een nalatenschap lopen drie vragen gemakkelijk door elkaar. Door ze apart te beantwoorden, ontstaat overzicht.
| Vraag | Waar gaat het over? | Waarom is dit belangrijk? |
|---|---|---|
| Wie is erfgenaam of legataris? | Het testament en de wettelijke erfopvolging | Dit bepaalt wie een aandeel of een concreet bedrag kan krijgen. |
| Moet een eerdere schenking worden ingebracht of verrekend? | De onderlinge verhouding tussen erfgenamen | Dit kan invloed hebben op wat ieder uiteindelijk ontvangt. |
| Hoeveel erfbelasting is verschuldigd? | De fiscale verkrijging per persoon | Dit volgt pas nadat de rechten en schulden duidelijk zijn. |
Een aangifte erfbelasting is dus geen verdelingsstaat. De belastingberekening vertelt niet op zichzelf wie civielrechtelijk welk deel van de nalatenschap draagt.
Moet een schenking aan een kind altijd worden ingebracht?
Nee. Een schenking aan een kind hoeft niet automatisch bij de verdeling te worden ingebracht. Inbreng betekent kort gezegd dat een eerdere bevoordeling wordt meegenomen bij de afrekening tussen erfgenamen.
Of inbreng geldt, hangt af van wat de schenker heeft bepaald, wat in een testament staat en van de toepasselijke wettelijke regels. Daarom is de schenkingsakte, een eventuele omschrijving bij de bankoverschrijving en het testament zo belangrijk. Een notitie als “voorschot op erfdeel” kan bijvoorbeeld aanleiding zijn om nader te kijken, maar is niet hetzelfde als een volledige juridische beoordeling.
De regeling over inbreng staat in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Laat bij twijfel een notaris of erfrechtspecialist beoordelen welke bepaling op jouw situatie van toepassing is.
Wat is het verschil tussen inbreng en de legitieme portie?
Inbreng en de legitieme portie gaan allebei over eerdere schenkingen, maar beantwoorden een andere vraag.
Inbreng gaat over de verhouding tussen erfgenamen
Bij inbreng kijk je naar de verdeling tussen de erfgenamen. De centrale vraag is: moet een kind dat eerder een schenking kreeg, dit verrekenen met zijn of haar erfdeel?
De legitieme portie beschermt een onterfd kind
Een kind dat is onterfd, erft niet automatisch mee. Het kan wel een beroep doen op de legitieme portie. Dat is een geldvordering op de nalatenschap, geen recht op specifieke spullen zoals de woning of de auto.
Voor de omvang van die vordering wordt gerekend met de legitimaire massa. Daarbij kunnen bepaalde schenkingen die de overledene tijdens leven heeft gedaan, meetellen. Daardoor kan een eerdere schenking van € 50.000 opnieuw van belang zijn, ook als die niet in de feitelijke nalatenschap zit.
De wettelijke basis voor de legitieme portie en de legitimaire massa vind je in artikel 4:63 tot en met 4:80 van het Burgerlijk Wetboek. Welke giften meetellen en tegen welke waarde, vraagt vaak om deskundige beoordeling.
Kort onthouden: de feitelijke nalatenschap is wat er op het moment van overlijden resteert. De legitimaire massa is een rekenkundige grondslag voor de legitieme portie en kan door eerdere giften hoger uitvallen.
Wat als kleinkinderen een legaat krijgen?
Een testament kan bepalen dat kleinkinderen ieder een bedrag ontvangen, bijvoorbeeld € 25.000. Zo’n legaat verlaagt in beginsel wat beschikbaar blijft voor de erfgenamen, tenzij het testament anders bepaalt.
De cruciale vraag is wie het legaat moet dragen. Soms komt een legaat voor rekening van de hele nalatenschap. Soms staat er dat het specifiek ten laste komt van het erfdeel van één ouder. Die keuze heeft gevolgen voor de civielrechtelijke verdeling en kan dus tot een andere uitkomst leiden dan familieleden verwachten.
Maak daarom altijd een overzicht met:
- de erfgenamen en hun aandelen;
- de legatarissen en de bedragen of goederen die zij krijgen;
- de schulden van de nalatenschap;
- eerdere schenkingen met bijbehorende voorwaarden;
- een eventueel beroep op de legitieme portie.
Pas als die gegevens compleet zijn, kun je betrouwbaar doorrekenen.
Wanneer komt erfbelasting in beeld?
Erfbelasting komt nadat duidelijk is wat ieder verkrijgt. De Belastingdienst kijkt per verkrijger naar de waarde van de verkrijging, de relatie met de overledene, de vrijstelling en het toepasselijke tarief.
Dat kleinkinderen of kinderen mogelijk binnen een vrijstelling blijven, betekent niet dat hun verkrijging geen invloed heeft op de rest van de verdeling. Een legaat van € 100.000 aan kleinkinderen kan fiscaal gunstig uitpakken, maar civielrechtelijk moet dat bedrag nog steeds ergens vandaan komen.
Controleer actuele vrijstellingen, tarieven en aangiftetermijnen altijd bij de Belastingdienst. Bedragen en regels kunnen veranderen.
Welke documenten heb je nodig om dit goed te beoordelen?
Een goede berekening begint met betrouwbare bronstukken. Verzamel in elk geval:
- het laatste testament en eventuele codicillen;
- een verklaring van erfrecht, als die is opgesteld;
- de schenkingsakten en voorwaarden bij eerdere schenkingen;
- bankafschriften of andere bewijsstukken van de schenking;
- een overzicht van bezittingen en schulden op de overlijdensdatum;
- gegevens over legaten aan kinderen, kleinkinderen of anderen;
- correspondentie over een mogelijk beroep op de legitieme portie.
Leg ook vast wat je nog niet weet. Een onduidelijke schenking is geen detail om later te herstellen. Juist die onduidelijkheid kan de verdeling, de aangifte en de familieverhoudingen onder druk zetten.
Eerst de rechten, dan de belasting
Een eerdere schenking van € 50.000 betekent niet automatisch dat één kind € 50.000 minder erft. De schenking kan echter wel gevolgen hebben voor inbreng, de legitimaire massa of de uiteindelijke verdeling. Ook een legaat aan kleinkinderen of een beroep op de legitieme portie kan de cijfers veranderen.
Laat bij een nalatenschap met eerdere schenkingen, onterving of testamentaire legaten tijdig een notaris, erfrechtjurist of fiscalist meekijken. Dat geeft duidelijkheid vóórdat de verdeling en de aangifte erfbelasting definitief worden gemaakt.
Dit artikel biedt algemene informatie en is geen persoonlijk juridisch of fiscaal advies. De uitkomst bij nalatenschappen hangt af van de feiten, het testament en de actuele wet- en regelgeving.
